Risk Değerlendirmesi Nedir, Nasıl Yapılır? (6331) (2026)
Bu tür tekrarlı yükümlülüklerin tarihlerini takip ederken en sık nerede hata yapıldığını belge ve sertifika takibini Excel’de tutmanın riskleri yazısında ele aldık.
Risk değerlendirmesi, işyerinizde çalışanların sağlığını ve güvenliğini tehdit eden tehlikeleri önceden görmenin en temel yoludur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, tehlike sınıfı ne olursa olsun tüm işyerleri için yasal bir zorunluluktur. Bu rehberde risk değerlendirmesinin ne olduğunu, kimlerin sorumlu olduğunu ve adım adım nasıl yapıldığını 2026 yılı güncel mevzuatıyla ele alıyoruz.
Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk değerlendirmesi; işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin risklere dönüşmesine yol açan etkenlerle birlikte analiz edilerek riskin ortaya çıkma olasılığının ve büyüklüğünün ölçülmesi ve gerekli kontrol tedbirlerine karar verilmesi sürecidir. Kısacası, “Bu işyerinde ne ters gidebilir, kime ne zarar verebilir ve bunu nasıl önleriz?” sorusunun sistemli biçimde yanıtlanmasıdır.
Burada iki kavramı ayırmak önemlidir: Tehlike, zarar verme potansiyeli olan her şeydir (örneğin açıkta duran elektrik kablosu). Risk ise bu tehlikeden zarar görme olasılığı ve bu zararın şiddetidir (örneğin o kabloya temas edip elektrik çarpması ihtimali). Risk değerlendirmesi tam olarak bu ikisi arasındaki köprüyü kurar.
Risk Değerlendirmesi Kimler İçin Zorunlu?
6331 sayılı Kanun’a göre risk değerlendirmesi, çalışan sayısına ve tehlike sınıfına bakılmaksızın istisnasız tüm işyerleri için zorunludur. Tek çalışanı olan küçük bir işletme de, yüzlerce kişinin çalıştığı bir fabrika da bu yükümlülüğe tabidir. Zorunluluk şu noktalarda öne çıkar:
- Az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki tüm işyerleri
- Kamu ve özel sektör ayrımı olmaksızın her türlü işletme
- Yeni kurulan işyerlerinde faaliyete geçmeden önce
- İş kazası, meslek hastalığı ya da üretim yönteminde değişiklik olduğunda yenileme gerektiren işyerleri
Risk değerlendirmesini yapma sorumluluğu işverene aittir. Ancak işveren bu süreci genellikle iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcilerinden oluşan bir ekiple birlikte yürütür. Sorumluluğun kimde olduğu ve uzmanın rolü hakkında daha fazla bilgi için iş güvenliği uzmanının görevlerini anlattığımız yazıya göz atabilirsiniz.
Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)
Risk değerlendirmesi belirli bir yöntemle, sistemli olarak yapılır. En yaygın kullanılan yaklaşım aşağıdaki beş temel adımdan oluşur:
- Tehlikelerin belirlenmesi: İşyeri gezilerek çalışma ortamı, kullanılan makine ve ekipmanlar, kimyasallar, çalışma yöntemleri ve çevresel etkenler incelenir; olası tüm tehlikeler kayıt altına alınır.
- Risklerin analizi: Belirlenen her tehlikenin kimlere, nasıl zarar verebileceği değerlendirilir. Riskin ortaya çıkma olasılığı ve olası zararın şiddeti göz önünde bulundurulur.
- Risklerin derecelendirilmesi: Olasılık ve şiddet çarpılarak risk puanı hesaplanır. Böylece hangi risklerin öncelikli olarak ele alınması gerektiği ortaya çıkar.
- Kontrol tedbirlerinin belirlenmesi: Riskleri ortadan kaldırmak ya da kabul edilebilir seviyeye indirmek için önlemler planlanır. Öncelik sırası; tehlikeyi kaynağında yok etmek, teknik önlemler almak ve son olarak kişisel koruyucu donanım kullanmaktır.
- Dokümantasyon ve gözden geçirme: Tüm süreç yazılı hale getirilir ve düzenli aralıklarla güncellenir.
Risk Değerlendirmesi Ne Sıklıkla Yenilenir?
Risk değerlendirmesi bir kez yapılıp rafa kaldırılan bir belge değildir; işyerinin koşulları değiştikçe güncellenmesi gerekir. Yenileme süreleri tehlike sınıfına göre değişir:
| Tehlike Sınıfı | Yenileme Süresi |
|---|---|
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
Bu sürelere ek olarak; iş kazası veya meslek hastalığı yaşanması, yeni bir makine ya da üretim yönteminin devreye girmesi, işyerinin taşınması gibi durumlarda risk değerlendirmesi süre beklenmeksizin yenilenir.
Risk değerlendirmesinde tespit edilen gürültü, toz ve kimyasal gibi etmenlerin nasıl ve ne sıklıkla ölçüleceğini iş yeri ortam ölçümleri rehberimizde anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Risk değerlendirmesi yapılmazsa ne olur?
Risk değerlendirmesi yapmayan işverenlere 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanır ve eksikliğin devam ettiği her ay için ceza katlanarak artar. Ayrıca risk değerlendirmesi yapılmamış bir işyerinde kaza yaşanması durumunda işverenin hukuki ve cezai sorumluluğu önemli ölçüde ağırlaşır.
Risk değerlendirmesini kim imzalar?
Risk değerlendirmesi belgesi; işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi tarafından imzalanır. Az tehlikeli işyerlerinde işveren, gerekli eğitimi alması durumunda bu süreci kendisi de yürütebilir.
Risk değerlendirmesi ile İSG eğitimi aynı şey mi?
Hayır. Risk değerlendirmesi tehlikeleri tespit edip önlem planlayan bir süreçken, İSG eğitimi çalışanların bu tehlikelere karşı bilinçlendirilmesidir. İkisi birbirini tamamlar. Çalışanların hangi eğitimleri alması gerektiğini İSG eğitimi rehberimizden öğrenebilirsiniz.
Risk değerlendirmesi, bir işyerindeki iş sağlığı ve güvenliği kültürünün temel taşıdır. Doğru yapıldığında yalnızca yasal bir yükümlülüğü karşılamakla kalmaz; iş kazalarını önleyerek çalışanların güvenliğini ve işletmenizin sürekliliğini korur. Uzman desteği alarak süreci baştan sağlam kurmak, ilerideki telafisi zor sorunların önüne geçmenin en akıllı yoludur.
Değerlendirmede belirlenen önlemlerin hangi sırayla seçileceğini iş kazalarını önleme ve kontrol hiyerarşisi rehberimizde anlattık.
İş güvenliği ve bakım süreçlerinizi dijitalleştirmek mi istiyorsunuz? Periyon, tesis bakımı ile İSG yönetimini tek panelde toplar; ekipman, arıza, periyodik kontrol ve İSG kayıtlarını dijital olarak takip edersiniz.
Risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikelerden bazıları gerçekleştiğinde kimin ne yapacağı ise ayrı bir dosyanın konusudur; bu yükümlülüğün kimi bağladığını ve ne sıklıkta yenilendiğini acil durum planı kimler için zorunlu yazımızda ele aldık.