Periyodik Kontrol ve Muayene Raporu Nasıl Okunur? (2026)
Bir işyerinde vinç, kompresör tankı, elektrik tesisatı ya da forklift varsa bu ekipmanlar için düzenli aralıklarla periyodik kontrol raporu düzenlenir. Raporlar çoğu zaman bir klasöre kaldırılır ve bir sonraki denetime kadar açılmaz. Oysa rapor, ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağına dair işverenin elindeki en önemli belgedir. İçindeki bir “uygun değil” ibaresi gözden kaçarsa yükümlülük kâğıt üzerinde yerine getirilmiş, sahada ise yerine getirilmemiş olur.
Bu rehber işverenler, işveren vekilleri, tesis ve bakım sorumluları ile İSG profesyonelleri için hazırlandı. Yükümlülüğün kimleri ilgilendirdiğini, raporu teslim aldığınızda hangi bilgilere bakıldığını, olumsuz sonuçta ne yapıldığını ve süreyi neyin değiştirdiğini kısa ve uygulanabilir biçimde ele alıyoruz.
Periyodik kontrol kısaca: dayanak ve ana kural
Periyodik kontrol, iş ekipmanlarının belirli aralıklarla yetkili kişilerce muayene, deney ve testten geçirilmesi ve sonucun raporlanmasıdır. Dayanağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna dayanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir. Yönetmeliğin ekinde ekipman grupları ve kontrol kriterleri yer alır; ilgili standartta daha kısa bir süre öngörülmedikçe kontroller genellikle yılda bir yapılır.
Periyodik kontrol, periyodik bakımla aynı şey değildir. Bakım ekipmanın çalışmasını sürdürür; kontrol ise güvenli olduğunu tespit eder ve belgeler. Ekipman grupları, kontrol süreleri ve test değerleri gibi teknik ayrıntılar FocusISG’nin iş ekipmanlarında periyodik kontrol zorunlulukları yazısında kapsamlı biçimde anlatılıyor. Bu yazı ise raporun işveren tarafından nasıl okunacağına odaklanıyor.
Ortam ölçümü ve sağlık gözetimiyle farkı
İş ekipmanlarının periyodik kontrolü; gürültü, toz ve aydınlatma gibi iş yeri ortam ölçümlerinden ve çalışanların periyodik sağlık muayenelerinden farklı bir yükümlülüktür. Üçü de “periyodik” sözcüğüyle anıldığı için tek satırda takip edilip birbirine karışabilir. Ayrı satırlarda, ayrı sorumlular ve ayrı kanıtlarla izlenmeleri gerekir. Bu işlerin diğer İSG, güvenlik, karbon ve su yükümlülükleriyle birlikte nasıl tek bir yıllık takvime yerleştirileceğini dört uyum yükümlülüğü için tek takvim rehberimizde ele aldık.
Bu yükümlülük kimleri ilgilendirir?
Periyodik kontrol yalnızca fabrikalara özgü değildir. Bina ve tesisat ölçeğinde neredeyse her işyerinde en az birkaç kalem bulunur. Sektöre göre sık karşılaşılan örnekler:
| İşyeri türü | Sık karşılaşılan kalemler |
|---|---|
| Üretim tesisi | Buhar ve sıcak su kazanları, kompresör hava tankları, vinç ve caraskallar, presler, elektrik ve topraklama tesisatı |
| Depo ve lojistik | Forkliftler, istif makineleri, yük asansörleri, konveyörler, elektrik tesisatı |
| İnşaat şantiyesi | Kule ve mobil vinçler, iskeleler, personel yükseltici platformlar, geçici elektrik tesisatı |
| Otel, AVM, hastane | Asansörler, kazanlar, yangın algılama ve söndürme sistemleri, jeneratör ve elektrik tesisatı |
| Ofis ve mağaza | Elektrik tesisatı, topraklama, yangın söndürme cihazları, varsa asansör |
Tablo kapalı bir liste değildir. Yönetmeliğin ekinde sayılmayan ancak risk değerlendirmesinde tehlikeli bulunan ekipmanlar için de üretici talimatına ve ilgili standartlara göre kontrol planlanır. Bu yüzden ekipman listesi ile risk değerlendirmesi aynı envanterden beslenmelidir.
Asansörlerde ayrı bir düzen var
Asansörlerin periyodik kontrolü, iş ekipmanları yönetmeliğinden ayrı olarak Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği çerçevesinde yürür. Asansörler yılda bir kez kontrol edilir ve sonuç kabine asılan renkli etiketle gösterilir: yeşil güvenli, mavi hafif kusurlu, sarı kusurlu, kırmızı güvensiz. Kırmızı etiketli bir asansör kullanıma kapatılır. Kiracı olarak faaliyet gösteren işletmelerde bu kontrolün bina yönetimi tarafından mı yoksa işletme tarafından mı izlendiği çoğu zaman belirsiz kalır; tarihin sizin takviminizde de görünmesi bu boşluğu kapatır.
Raporu teslim aldığınızda nelere bakılır?
Bir periyodik kontrol raporunun işini görmesi için üç soruyu açıkça yanıtlaması gerekir: hangi ekipman, kim tarafından, hangi sonuçla kontrol edildi? Raporu dosyaya kaldırmadan önce şu bilgilere bakılır:
- Ekipmanın kimliği: marka, model, seri numarası, kapasite ve bulunduğu yer. Aynı tipte birden fazla ekipman varsa raporun hangisine ait olduğu tartışmasız olmalıdır.
- Kontrol tarihi ve sonraki kontrol tarihi: süre bir önceki raporun tarihinden itibaren işler. Sonraki tarih yazılmamışsa takvime siz eklersiniz.
- Kontrolü yapan kişi: adı, mesleği ve yetkisi. Yönetmelik, kontrolün ekipman türüne göre belirli meslek ve eğitim şartlarını taşıyan yetkili kişilerce yapılmasını ister.
- Dayanak ve yöntem: hangi standarda ya da kritere göre kontrol edildiği, hangi muayene ve testlerin yapıldığı.
- Ölçüm ve test değerleri: kaldırma ekipmanında yük testi, basınçlı kapta basınç testi, elektrik tesisatında ölçüm sonuçları gibi sayısal değerler. Yalnızca “uygundur” yazan, değer içermeyen bir rapor sorgulanmalıdır.
- Sonuç: ekipmanın kullanıma uygun olup olmadığı açık bir ifadeyle yazılmalıdır.
- Tespit edilen eksikler: varsa her eksiğin ne olduğu ve giderilmesine yönelik öneri.
- İmza ve tarih: raporu düzenleyenin imzası ve düzenleme tarihi.
Bu kontrol birkaç dakika sürer ama bir denetimde ya da kaza sonrasında raporun kanıt değerini belirler. Raporun bir kopyasının ekipmanın bulunduğu birimde, aslının ise merkezi dosyada durması takibi kolaylaştırır.
Sonuç “uygun değil” ise ne yapılır?
Kontrolde güvenliği etkileyen bir eksiklik bulunan ekipman, eksiklik giderilinceye kadar kullanılmaz. Uygulamada süreç genellikle şu sırayla işler:
- Ekipman kullanım dışı bırakılır ve sahada açıkça işaretlenir; kullanıcılar ve vardiya amirleri bilgilendirilir.
- Eksiklik için sorumlu ve hedef tarih belirlenir; onarım, bakım ekibine ya da servis firmasına iş emri olarak açılır.
- Onarım sonrasında ekipman yeniden kontrol ettirilir ve yeni rapor alınmadan kullanıma açılmaz.
- Olumsuz sonuç ve yapılan düzeltme, risk değerlendirmesinde ilgili tehlike için not olarak işlenir.
Raporda güvenliği doğrudan etkilemeyen ama izlenmesi önerilen tespitler de olabilir. Bunlar bir sonraki kontrol tarihine kadar kapatılacak işler olarak takvime yazılır; aksi halde bir yıl sonra aynı tespit yeniden raporda çıkar.
Süre dolmadan yeniden kontrol gereken durumlar
Periyot normalde bir önceki raporun tarihinden itibaren işler. Ancak bazı durumlar, süre dolmamış olsa bile yeni bir kontrol gerektirir:
- Ekipmanın büyük bir onarım ya da önemli bir parça değişimi geçirmesi
- Ekipmanın sökülüp başka bir yere kurulması
- Uzun süre kullanım dışı kaldıktan sonra yeniden devreye alınması
- Ekipmanın karıştığı bir kaza ya da ramak kala olay
- Kullanım koşullarının ağırlaşması; örneğin vardiya sayısının artması ya da ekipmanın aşındırıcı bir ortama taşınması
Bu tetikleyicilerin takvime “olay olursa” satırı olarak eklenmesi, yıllık rutine güvenip arada kalan riski kaçırmamanın en basit yoludur. Kaza ve ramak kala olaylarından sonra alınacak önlemlerin önceliğini kontrol hiyerarşisi rehberimizde anlattık.
Sık sorulan sorular
Periyodik kontrol raporları ne kadar saklanmalı?
Raporlar hem denetimde hem de olası bir kaza incelemesinde istenebilir. Bu nedenle uygulamada ekipman kullanıldığı sürece arşivde tutulur; yalnızca son rapor değil, önceki dönemlerin raporları da saklanır.
Periyodik kontrolü kendi bakım ekibimiz yapabilir mi?
Kontrolü yalnızca yönetmelikte o ekipman türü için tanımlanan meslek ve eğitim şartlarını taşıyan yetkili kişiler yapabilir. Bakım ekibinde bu şartları taşıyan biri yoksa yetkili kişi ya da kuruluştan hizmet alınır. Bakım ve kontrolün aynı kişide toplanması, bağımsızlık açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Yılda bir kontrol her ekipman için yeterli mi?
Genel kural yılda birdir; ancak ilgili standart, üretici talimatı ya da ağır kullanım koşulları daha sık kontrol gerektirebilir. Sürenin kısaltılmasına ilişkin karar risk değerlendirmesinin sonucuna göre verilir.
Raporda eksik yazıyor ama sonuç “uygun” ise ne olur?
Eksiklik güvenliği doğrudan etkilemiyorsa ekipman kullanılabilir. Tespit, bir sonraki kontrole kadar kapatılacak bir iş olarak takvime alınır ve kapatıldığına dair kayıt tutulur.
Sonuç: rapor dosyaya değil, takvime girer
Periyodik kontrolün değeri raporun içinde saklıdır. Raporu teslim aldığınızda ekipman kimliğini, yetkili kişiyi, test değerlerini ve sonucu kontrol etmek, olumsuz sonuçta ekipmanı hemen kullanım dışı bırakmak ve bir sonraki tarihi takvime işlemek, yükümlülüğü gerçekten yerine getirmenin yoludur. Ekipman sayısı arttıkça bu tarihleri, raporları ve açık eksikleri tek bir yerde görmek iş yükünü belirgin biçimde azaltır.
6331 kapsamındaki İSG yükümlülüklerinizi takip etmekte zorlanıyor musunuz? FocusISG, risk değerlendirmesi, İSG eğitimi, sağlık gözetimi ve kurul kayıtlarınızı tek panelde toplar; hangi yükümlülüğün ne zaman dolduğunu ve ceza riskinizi önceden gösterir.