Dijital Ürün Pasaportu: CE ve Beyandan Farkı
Dijital Ürün Pasaportu (DPP) son iki yılda AB’ye ihracat yapan üreticilerin gündemine hızla girdi. Ancak terim yeni olduğu için sahada sık sık başka belgelerle karıştırılıyor: kimi onu CE işaretinin dijital hali sanıyor, kimi bir sertifika gibi “alınacak” bir belge olarak görüyor, kimi de ürün etiketindeki QR kodun bir web sayfasına gitmesini yeterli sayıyor.
Bu yazı; ihracat, kalite ve satın alma ekipleri için DPP’nin ne olduğunu ve ne olmadığını sade bir dille anlatıyor. Odak noktası takvim değil, roller: pasaportu kim oluşturur, kim kontrol eder, kim görür ve gümrükte ne sorulur? Dayanak, AB Ekotasarım Tüzüğü ESPR (Regulation (EU) 2024/1781) metninin kendisidir.
Kısaca: Dijital Ürün Pasaportu nedir?
DPP, bir ürüne ait çevresel ve teknik bilgilerin dijital olarak tutulduğu, ürünün üzerindeki bir veri taşıyıcısı (çoğunlukla QR kod) aracılığıyla erişilen kayıttır. ESPR Madde 10’a göre pasaport, kalıcı ve benzersiz bir ürün kimliğine bağlanır. Veri taşıyıcısı ürünün kendisinde, ambalajında ya da ürüne eşlik eden belgelerde fiziksel olarak bulunur. Veriler açık standartlara dayanır, birlikte çalışabilir biçimdedir ve makine tarafından okunabilir.
ESPR Madde 9 en kritik kuralı koyar: bir ürün grubu için DPP şartı getirildiğinde, o ürün yalnızca geçerli bir pasaportu varsa piyasaya sürülebilir. Pasaporttaki verilerin doğru, eksiksiz ve güncel olması da aynı maddenin gereğidir.
Hangi ürünün hangi veriyi taşıyacağını ESPR tek başına söylemez. Her ürün grubu için ayrı bir yetki (delege) tüzüğü çıkarılır. Zorunlu alanlar, veri taşıyıcısının türü ve pasaportun model, parti ya da tek ürün düzeyinde mi tutulacağı bu tüzükte belirlenir. Ürün gruplarının sırası ve tahmini tarihler için FocusDPP’nin DPP ve ESPR takvimi rehberine bakabilirsiniz.
DPP ne değildir? Sık karıştırılan beş belge
Karışıklığın büyük kısmı, DPP’nin mevcut uygunluk belgeleriyle aynı işi yaptığı varsayımından doğuyor. Aşağıdaki tablo farkları özetliyor:
| Belge / işaret | Ne işe yarar? | DPP’den farkı |
|---|---|---|
| CE işareti | Ürünün ilgili AB mevzuatına uygun olduğunu gösteren işaret | Uygunluğun işaretidir; DPP ise ürün verisinin kendisini taşır. ESPR kapsamındaki ürünlerde ikisi birlikte istenebilir. |
| AB uygunluk beyanı | Üreticinin uygunluğu kendi sorumluluğunda beyan ettiği imzalı belge | Beyan bir hukuki taahhüttür. DPP bu beyana bağlantı verebilir, ama yerine geçmez. |
| Teknik dosya | Uygunluğun kanıtlarını içeren iç dosya (çizim, test, hesap) | Teknik dosya denetim makamına sunulur; DPP’nin bir kısmı ise herkese açıktır. |
| Ürün etiketi | Ürün veya ambalaj üzerindeki basılı bilgi | Etiket sabittir ve yer sınırlıdır; DPP güncellenebilir ve katmanlı erişim sunar. |
| Sertifika (ISO vb.) | Bir kuruluşun yönetim sistemini doğrulayan belge | DPP bir kuruluştan “alınmaz”; üretici veya ithalatçı tarafından oluşturulur ve sürdürülür. |
CE işaretinin hangi durumda gerektiğini ve nasıl alındığını merak ediyorsanız CE belgesi rehberimiz konuyu ayrıntılı anlatıyor. Ambalaj tarafındaki benzer yapıyı, yani teknik dosya ile uygunluk beyanı ikilisini, PPWR rehberinde görebilirsiniz.
Pasaporttan kim sorumlu? Ekonomik işletmecilerin rolleri
ESPR, DPP yükümlülüğünü tek bir aktöre bırakmaz; tedarik zincirindeki her halkaya ayrı bir görev verir:
- Üretici (Madde 27): Ürünü piyasaya sürerken geçerli bir pasaportun bulunmasını sağlar. Pasaportun en güncel sürümünün bir DPP hizmet sağlayıcısında yedek kopyasının tutulması da bu yükümlülüğün parçasıdır.
- İthalatçı (Madde 29): Ürünü AB pazarına sokmadan önce uygunluk değerlendirmesinin yapıldığını, teknik dosyanın hazırlandığını ve pasaportun mevcut olduğunu kontrol eder. Kendi adını ve iletişim bilgisini, uygulanabildiği yerde pasaportun herkese açık kısmına yazar.
- Distribütör (Madde 30): Satışa sunmadan önce ürünün CE işaretini taşıdığını ve gerektiğinde bir pasaporta bağlı olduğunu doğrular.
- Çevrim içi pazar yerleri (Madde 35): Uygunsuz ürünlerle ilgili olarak piyasa gözetim makamlarıyla iş birliği yapar ve bu iş için tek bir iletişim noktası belirler.
Türk üreticisi açısından pratik sonuç şudur: AB dışında kurulu bir üretici olarak pasaportu siz hazırlasanız bile, ürünü AB’de piyasaya süren ithalatçınız bu pasaportu kontrol etmek zorundadır. Bu yüzden ithalatçı ya da AB’deki alıcınız, zorunluluk tarihi gelmeden ürün verisini sizden istemeye başlayabilir.
Gümrükte DPP nasıl kontrol edilecek?
DPP’nin belki de en az bilinen yönü gümrükle bağlantısıdır. ESPR Madde 13’e göre Komisyon, 19 Temmuz 2026’ya kadar bir DPP sicili kurmakla yükümlüdür. Bu sicil en azından benzersiz kimlikleri, serbest dolaşıma girecek ürünler için ise gümrük tarife kodunu saklar.
Madde 15 buna bağlı gümrük kuralını koyar. Kapsamdaki bir ürünü serbest dolaşıma sokmak isteyen kişi, ürünün sicildeki benzersiz kayıt kimliğini gümrüğe bildirir. Gümrük de bu kimlik ile tarife kodunun sicildeki verilerle eşleştiğini doğruladıktan sonra ürünü serbest dolaşıma bırakabilir. Doğrulama, sicilin AB Gümrük Tek Pencere sistemiyle bağlantısı üzerinden elektronik ve otomatik yapılacaktır. Madde bu bağlantının, sicile ilişkin uygulama tasarrufunun (Madde 13(5)) yürürlüğe girişinden itibaren dört yıl içinde çalışır hale gelmesini öngörür. Bildirim yükümlülüğü de sicil işler hale geldiği andan itibaren uygulanır.
Metin önemli bir uyarı da içerir: serbest dolaşıma bırakılmak, ürünün mevzuata uygun olduğunun kanıtı sayılmaz. Gümrük yalnızca pasaportun kayıtlı olup olmadığına bakar; içeriğin doğruluğu piyasa gözetiminin konusudur.
Pasaportu kim görebilir?
ESPR Madde 11, pasaportun bir dizi aktöre ücretsiz ve kolay erişim sağlamasını şart koşar. Bu aktörler arasında müşteriler, üreticiler, ithalatçılar, distribütörler, profesyonel tamirciler, yenileyiciler, geri dönüşümcüler, piyasa gözetim ve gümrük makamları sayılır. Erişim herkes için aynı değildir. Hangi alanın herkese açık, hangisinin yalnızca yetkililere açık olacağını ilgili yetki tüzüğü belirler.
Komisyon ayrıca pasaport verilerinin aranıp karşılaştırılabileceği, herkese açık bir web portalı kuracak (Madde 14). Bu portal da kullanıcıların erişim haklarıyla sınırlı çalışacak. Kısacası pasaporttaki her bilgi rakibinizin görebileceği bir yerde durmayacak. Yine de herkese açık katmana neyin yazılacağına bilinçli karar vermek gerekir.
Türk üreticisi için kontrol listesi
Bir ürün grubunun yetki tüzüğü yayımlanana kadar kesin alan listesi bilinmez. Ancak aşağıdaki sorular hemen her grupta aynıdır ve bugünden cevaplanabilir:
- Ürünleriniz hangi ESPR ürün grubuna girecek ve bu grubun yetki tüzüğü hangi aşamada?
- Her model ve varyant için benzersiz bir ürün kimliğiniz (ör. GTIN) var mı?
- AB’deki ithalatçınız veya yetkili temsilciniz kim? Pasaportta adı geçecek mi?
- Malzeme, menşe ve tehlikeli madde bilgisini tedarikçilerinizden yazılı olarak toplayabiliyor musunuz?
- Uygunluk beyanınız ve teknik dosyanız güncel mi? ESPR, üreticinin bu belgeleri 10 yıl saklamasını öngörür (Madde 27).
- Ürün belgeleriniz dağınık Excel dosyalarında mı duruyor? Bu konudaki riskler için belge takibini Excel’de tutmanın riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
Karbon verisi pek çok pasaportun en zor alanı olacak. Bu yüzden CBAM kapsamındaki ihracatçıların iki yükümlülüğü birlikte planlaması zaman kazandırır. CBAM tarafının kapsamı için CBAM kontrol listesine göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Dijital Ürün Pasaportu bir sertifika mı?
Hayır. DPP bir kuruluştan alınan bir belge değildir. Ürünü piyasaya süren üretici veya ithalatçı tarafından oluşturulan ve güncel tutulan bir veri kaydıdır. İçindeki bilgilerin doğruluğundan da bu aktörler sorumludur.
DPP, CE işaretinin yerine mi geçiyor?
Hayır. ESPR kapsamındaki ürünlerde CE işareti ve uygunluk beyanı gibi mevcut araçlar devam eder. DPP, ürün verisini dijital ve erişilebilir hale getiren ek bir katmandır. Distribütör, satıştan önce hem CE işaretini hem de gerekiyorsa pasaport bağlantısını kontrol eder.
Pasaport her ürün için ayrı mı tutulur?
Ürün grubuna göre değişir. ESPR, pasaportun model, parti veya tek ürün düzeyinde tutulabileceğini öngörür. Hangisinin uygulanacağı, ilgili ürün grubunun yetki tüzüğünde belirlenir.
Bataryalar da ESPR kapsamında mı?
Batarya pasaportu ayrı bir mevzuatla, AB Batarya Tüzüğü (EU) 2023/1542 ile düzenlenir. ESPR’deki DPP sicili batarya kimliklerini de saklar. Kapsam ve hazırlık için FocusDPP’nin batarya pasaportu sayfasına bakabilirsiniz.
DPP’yi bir “belge alma” süreci olarak görmek, işin en zor kısmını gözden kaçırır. Asıl iş, ürün verisinin tedarik zincirinden toplanması, doğrulanması ve ithalatçınızın kontrol edebileceği biçimde yayımlanmasıdır. Ürün grubunuzun yetki tüzüğü yayımlandığında hangi alanları dolduracağınızı bilmek için de bugünden rolleri ve veri kaynaklarını belirlemek en düşük maliyetli adımdır. Ürün verisini yapılandırıp pasaport olarak yayımlamanın nasıl işlediğini görmek isteyenler FocusDPP üzerinden örnek pasaportları inceleyebilir.
Ürün verinizi AB Dijital Ürün Pasaportuna dönüştürmeniz mi gerekiyor? FocusDPP, ürün, malzeme ve tedarikçi verinizi GS1 Digital Link QR koduyla yayımlanan pasaporta dönüştürür; eksik ve çelişen alanları siz yazarken gösterir.