Kablo Standartları: TSE, CE ve RoHS İşareti Ne Anlama Gelir?

Bir kablo makarasının ya da ambalajının üzerinde genellikle bir dizi kısaltma görürsünüz: CE, TSE, RoHS, bazen <HAR>, bazen de H05VV-F gibi bir kod. Bu işaretler aynı şeyi söylemez. Bir kısmı yasal bir zorunluluğun karşılandığını, bir kısmı gönüllü bir belgelendirmeyi, bir kısmı da yalnızca kablonun yapısını anlatır.

Bu rehber; satın alma, proje, tesisat ya da kalite tarafında kablo seçen herkes için hazırlandı. Okuduktan sonra hangi işaretin neyi garanti ettiğini, hangisinin bir beyan hangisinin bir belge olduğunu ve teklif ya da şartname okurken nelere bakılacağını ayırt edebileceksiniz.

Kısa cevap: üç işaret, üç farklı soru

CE, TSE ve RoHS işaretlerini aynı kefeye koymak en sık yapılan hatadır. Her biri farklı bir soruya cevap verir:

İşaret	Cevap verdiği soru	Niteliği
CE	Ürün, kendisine uygulanan AB (ve Türkiye’de uyumlaştırılmış) teknik mevzuatın temel gerekliliklerini karşılıyor mu?	Üreticinin uygunluk beyanına dayanan, yasal bir işaret
TSE	Ürün, ilgili Türk Standardına (TS / TS EN) göre bağımsız bir kuruluşça incelendi mi?	Çoğu üründe gönüllü belgelendirme
RoHS	Üründe kısıtlanmış tehlikeli maddeler sınır değerlerin altında mı?	Madde kısıtlaması; ayrı bir ‘RoHS logosu’ zorunlu değildir

Yani bir kablonun yalnızca CE işareti taşıması, onun bir kuruluş tarafından test edildiği anlamına gelmez; yalnızca TSE belgesi olması da tek başına AB pazarı için yeterli değildir.

CE işareti kablolarda neyi ifade eder?

CE işareti bir kalite ödülü ya da onay damgası değildir. Üreticinin, ürünün tabi olduğu mevzuatın temel gerekliliklerini karşıladığını kendi sorumluluğunda beyan ettiğini gösterir. Ayrıntılı genel çerçeve için CE belgesi ve CE işareti rehberimize bakabilirsiniz; burada kabloya özgü tarafı ele alıyoruz.

Kablolarda CE işaretinin dayandığı başlıca mevzuat şunlardır:

• Alçak Gerilim Yönetmeliği (2014/35/AB): 50-1000 V AC ve 75-1500 V DC aralığında çalışan elektrikli teçhizatı kapsar. Enerji kablolarının büyük bölümü bu aralıktadır.
• RoHS (2011/65/AB): Elektrikli ve elektronik eşyalarda bazı tehlikeli maddelerin kullanımını sınırlar. Kablolar da kapsamdadır ve RoHS uygunluğu CE işaretinin gerekçelerinden biridir.
• Yapı Malzemeleri Tüzüğü (305/2011/AB, CPR): Binalarda kalıcı olarak tesis edilen enerji, kontrol ve iletişim kabloları için yangına tepki performansını düzenler. Bu kablolarda CE işareti, bir performans beyanı (DoP) ile birlikte gelir.

Burada önemli bir ayrım vardır: alçak gerilim kablosunda CE genellikle üreticinin kendi beyanıyla konur. CPR kapsamındaki yangın sınıflarının bir kısmında ise onaylanmış bir kuruluşun sürece dahil olması gerekir. Bu nedenle bina projelerinde “CE’li” ifadesi tek başına yeterli bilgi vermez; hangi yangın sınıfı için beyan verildiğine bakılır.

CPR yangın sınıfları nasıl okunur?

CPR kapsamındaki kabloların yangına tepki sınıfı, EN 13501-6 sınıflandırmasıyla ifade edilir. Ana sınıflar en iyiden en zayıfa doğru Aca, B1ca, B2ca, Cca, Dca, Eca ve Fca olarak sıralanır. Bazı sınıflara ek göstergeler eklenir:

• s (s1, s2, s3): duman çıkışı; s1 en az duman
• d (d0, d1, d2): yanan damlacık; d0 damlama yok
• a (a1, a2, a3): asitlik; a1 en düşük asitlik

Örneğin “B2ca-s1,d1,a1” ifadesi, kablonun yangın yayılımı, duman, damlama ve asitlik açısından hangi düzeyde olduğunu tek satırda anlatır. Hangi binada hangi sınıfın istendiği, projeye ve uygulanan yangın yönetmeliğine göre belirlenir; bu karar proje müellifinin ve yetkili makamın değerlendirmesine bağlıdır.

TSE belgesi ve TS EN standartları

TSE, Türk Standardları Enstitüsü’dür ve hem standart yayımlar hem de belgelendirme yapar. Kablolarda karşılaşılan standartların büyük kısmı Avrupa standartlarının Türkçe kabul edilmiş halidir ve “TS EN” ön ekiyle anılır. Örneğin 450/750 V’a kadar olan alçak gerilim enerji kabloları için TS EN 50525 serisi kullanılır.

TSE belgesi, ürünün ilgili standarda göre bağımsız olarak incelendiğini ve üretimin belirli aralıklarla denetlendiğini gösterir. Çoğu üründe bu belge gönüllüdür; ancak kamu ihaleleri ve büyük projelerin teknik şartnamelerinde sıkça aranır. Belge süreci, kapsamı ve başvuru adımları için TSE belgesi nasıl alınır rehberine göz atabilirsiniz.

Pratikte şu ayrıma dikkat edilir: “TS EN 50525’e uygundur” ifadesi bir beyandır; “TSE belgelidir” ifadesi ise belge numarasıyla doğrulanabilir bir durumdur. Şüpheli durumlarda belge numarası ve kapsamı istenir.

RoHS: kablodaki kısıtlı maddeler

RoHS, elektrikli ve elektronik eşyalarda on maddeyi sınırlar. Sınır değerler homojen malzemede ağırlıkça uygulanır:

Madde	Sınır değer (ağırlıkça)
Kurşun (Pb)	%0,1
Cıva (Hg)	%0,1
Kadmiyum (Cd)	%0,01
Altı değerlikli krom (Cr VI)	%0,1
PBB ve PBDE (bromlu alev geciktiriciler)	%0,1
DEHP, BBP, DBP, DIBP (dört ftalat)	%0,1

Kablolarda RoHS özellikle PVC kılıf ve yalıtımda önemlidir; çünkü eski üretimlerde kurşun bazlı stabilizanlar ve ftalat yumuşatıcılar yaygındı. Dört ftalat sonradan listeye eklendiği için, eski tarihli bir RoHS beyanı on maddenin tamamını kapsamayabilir. Beyan istenirken tarihine ve kaç maddeyi kapsadığına bakılır.

Türkiye’de bu konu, Avrupa mevzuatıyla uyumlaştırılmış AEEE kısıtlama yönetmeliğiyle düzenlenir. Ürün bir AB müşterisine gidecekse, RoHS’a ek olarak REACH kapsamındaki madde bildirimleri de ayrıca sorulabilir; bu ikisi farklı mevzuattır.

Kablo üzerindeki diğer işaretler: <HAR>, kod ve halojen

Kablonun dış kılıfına basılan yazılar çoğu zaman sertifikadan daha fazla bilgi verir. En sık görülenler:

• <HAR> işareti: Avrupa’daki uyumlaştırılmış kablo belgelendirme anlaşmasına katılan bir kuruluşun ürünü belgelendirdiğini gösterir. Kendiliğinden gönüllüdür ama üçüncü taraf doğrulaması içerir.
• Harmonize kod (örneğin H05VV-F): “H” harmonize tipi, “05” 300/500 V, “07” 450/750 V gerilim sınıfını, “V” PVC yalıtımı, “-F” ise ince telli esnek iletkeni anlatır. Bu kod bir belge değil, yapının tarifidir.
• NYM, NYY, NYAF gibi adlar: Alman VDE kökenli adlandırmalardır; piyasada yaygın kullanılsa da bir belge ya da işaret yerine geçmez.
• Halojensiz (LSZH / LS0H): Yangında düşük duman ve halojen asit gazı çıkışını anlatır. İddianın dayanağı genellikle IEC 60754 (asit gaz), IEC 61034 (duman yoğunluğu) ve IEC 60332 (alev yayılımı) test standartlarıdır.

Kılıftaki yazıların düzenli ve okunabilir olması sahada da işe yarar. Panoda ve rakta kabloların nasıl etiketlendiğini ve renklerin nasıl düzenlendiğini merak ediyorsanız kablo etiketleme ve renk kodlama rehberi uygulamalı bir başlangıç sunar.

Teklif ve şartname okurken kontrol listesi

Bir kablo teklifini ya da teknik dokümanını değerlendirirken şu sorular yol gösterir:

• Ürün hangi standarda göre üretilmiş? (TS EN, IEC veya başka bir standart numarası açıkça yazıyor mu?)
• CE işaretinin dayanağı olan AB uygunluk beyanı (DoC) talep edildiğinde verilebiliyor mu?
• Bina içi kalıcı tesisatta kullanılacaksa CPR yangın sınıfı ve performans beyanı (DoP) var mı?
• RoHS beyanı on maddenin tamamını kapsıyor mu, tarihi güncel mi?
• TSE ya da <HAR> gibi üçüncü taraf belgesi varsa belge numarası ve kapsamı doğrulanabiliyor mu?
• Kılıf üzerindeki baskı (kod, kesit, gerilim, üretici) ile dokümandaki bilgi birbiriyle tutarlı mı?

Ürün bilgisinin dijital olarak taşınması da giderek gündeme geliyor. AB’de bazı ürün grupları için planlanan dijital ürün pasaportu (ESPR) yaklaşımı, uygunluk bilgilerinin ürünle birlikte erişilebilir olmasını hedefliyor; elektrik ve elektronik ürünlerde bu bilgilerin düzenli tutulması ileride daha da önem kazanacak.

Sık sorulan sorular

CE işareti olan kablo test edilmiş midir?

Her zaman değil. Alçak gerilim kablolarında CE işareti çoğunlukla üreticinin kendi uygunluk beyanına dayanır. Bağımsız test isteniyorsa TSE, <HAR> ya da başka bir akredite kuruluş belgesi ayrıca sorulur.

TSE belgesi zorunlu mu?

Kabloların çoğunda TSE belgesi gönüllüdür. Ancak kamu ihaleleri ve kurumsal projelerin şartnamelerinde talep edilebilir; bu durumda şartname belirleyicidir.

RoHS uyumlu kablo halojensiz demek midir?

Hayır. RoHS belirli maddelerin sınırlanmasıyla ilgilidir; halojensiz (LSZH) ise yangındaki duman ve gaz davranışını anlatır. Bir PVC kablo RoHS’a uygun olabilir ama halojensiz değildir.

H05VV-F yazan kablo belgeli midir?

Bu kod kablonun yapısını tarif eder, tek başına belge değildir. Kodla birlikte <HAR> işareti veya ilgili bir belge numarası varsa üçüncü taraf doğrulamasından söz edilebilir.

Sonuç: işaretleri birlikte okuyun

Kablo seçerken tek bir işarete güvenmek yerine işaretleri birlikte okumak en sağlıklı yoldur: CE yasal uygunluk beyanını, TSE ya da <HAR> bağımsız doğrulamayı, RoHS madde kısıtlamasını, CPR sınıfı ise binadaki yangın davranışını anlatır. Kılıftaki kod da kablonun nasıl bir yapıda olduğunu söyler. Projenize uygun kablo, konnektör ya da RF ürününü teknik özellikleriyle karşılaştırmak isterseniz kablo ve bağlantı ürünlerini standart ve teknik değerleriyle listeleyen kaynaklara başvurmak seçimi kolaylaştırır.

Projeniz için doğru kabloyu, konnektörü ya da RF parçayı mı arıyorsunuz? Bisıfır, kablo, koaksiyel, RF konnektör ve ağ ürünlerini teknik özellikleriyle birlikte sunar; doğru ürünü seçmenize yardımcı olur.