ESRS E3 Su ve Deniz Kaynakları Raporlaması Nedir? (2026)
Avrupa Birliği’ne ürün satan ya da AB’de iştiraki bulunan bir şirketin sürdürülebilirlik ekibine son iki yılda yeni bir soru gelmeye başladı: “ESRS E3 kapsamında su verinizi paylaşır mısınız?” Bu yazı, o soruyla ilk kez karşılaşan kalite, çevre ve sürdürülebilirlik sorumluları için hazırlandı. ESRS E3’ün ne olduğunu, kimleri dolaylı yoldan etkilediğini, beş açıklama gerekliliğinin her birinin ne istediğini ve verinin hangi belgelerden toplanacağını adım adım bulacaksınız.
Yazı bir uygulama kılavuzu değildir; standardın yapısını ve bir denetçinin ya da müşterinin bakacağı kriterleri özetler. Kendi kapsamınızı belirlerken standardın resmi metnine ve danışmanınıza başvurmanız gerekir.
ESRS E3 nedir, nereden çıktı?
ESRS (European Sustainability Reporting Standards), AB’nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Direktifi (CSRD) kapsamındaki şirketlerin sürdürülebilirlik raporunu hangi başlıklarla hazırlayacağını belirleyen standart setidir. İlk set, Komisyon’un 2023/2772 sayılı Yetki Devredilmiş Tüzüğü ile kabul edildi. Setin içinde iki genel standart (ESRS 1 ve ESRS 2) ile çevre, sosyal ve yönetişim konularında konu standartları bulunur.
ESRS E3 “Su ve Deniz Kaynakları” bu konu standartlarından biridir. İki alanı kapsar:
- Su: şirketin kendi operasyonlarında ve değer zincirinde suyu nasıl çektiği, tükettiği, geri kazandığı ve su riski taşıyan bölgelerde ne kadar su kullandığı.
- Deniz kaynakları: deniz ekosistemlerinden elde edilen kaynakların (örneğin deniz ürünleri, deniz kökenli mineraller) kullanımı ve şirketin bu kaynaklar üzerindeki etkisi.
Su kirliliği konusu ise ayrı bir standartta, ESRS E2 (Kirlilik) altında ele alınır. Bu ayrım önemlidir: deşarj suyunun kalitesi E2’nin, deşarj suyunun miktarı ve tüketim dengesi E3’ün konusudur.
Kimleri kapsıyor? Türk şirketleri için üç yol
ESRS E3, CSRD kapsamındaki şirketler için otomatik olarak zorunlu değildir. Setteki tek koşulsuz standart ESRS 2’dir; E3 dahil konu standartları, şirketin çift önemlilik değerlendirmesinde su ve deniz kaynakları konusu önemli (material) çıkarsa raporlanır. Çift önemlilik iki soruyu birlikte sorar: şirketin suya etkisi önemli mi, su konusunun şirkete finansal etkisi önemli mi?
Türkiye’deki bir şirket ESRS E3 ile genellikle şu üç yoldan karşılaşır:
| Yol | Durum | Sizden istenebilecek |
|---|---|---|
| AB iştiraki | AB’deki bağlı şirket CSRD kapsamında | Konsolide rapora girecek tesis bazlı su verisi |
| Değer zinciri | AB’li müşteri, tedarik zincirindeki su etkisini önemli buluyor | Tedarikçi anketi, tesis konumu, çekim ve tüketim miktarı |
| Gönüllü uyum | Yatırımcı veya kredi kuruluşu ESRS diliyle veri istiyor | E3-4 metrikleri ve su politikası |
Uygulama takvimi konusunda dikkatli olmak gerekir. 2025’te kabul edilen “stop-the-clock” düzenlemesiyle CSRD’nin ikinci ve üçüncü dalga şirketler için uygulaması ertelendi ve ESRS’yi sadeleştirme çalışması başlatıldı. Bu yazı, yürürlükteki 2023/2772 metnindeki yapıyı anlatır; sadeleştirilmiş metin yayımlandığında veri noktalarının sayısı değişebilir. Kendi takviminizi belirlerken güncel resmi metni kontrol edin.
Beş açıklama gerekliliği: E3-1’den E3-5’e
ESRS E3, ESRS 2’deki genel açıklamalara ek olarak beş açıklama gerekliliği (disclosure requirement) içerir. İlk üçü yönetim tarafını, son ikisi ölçüm tarafını anlatır.
| Kod | Konu | Bakılan kriter |
|---|---|---|
| E3-1 | Politikalar | Su yönetimi, ürün ve hizmet tasarımı, su riski taşıyan bölgelerde tüketimi azaltma taahhüdü politikada var mı? |
| E3-2 | Eylemler ve kaynaklar | Politikayı hayata geçiren somut eylemler, bütçe ve sorumlular tanımlı mı? |
| E3-3 | Hedefler | Ölçülebilir, tarihli hedef var mı? Su riski taşıyan bölgeler ayrıca ele alınmış mı? |
| E3-4 | Su tüketimi | Toplam tüketim, riskli bölgedeki tüketim, geri kazanım, depolama ve yoğunluk oranı |
| E3-5 | Beklenen finansal etkiler | Suyla ilgili risk ve fırsatların şirkete olası finansal etkisi |
Bu beşlinin öncesinde ESRS 2 kapsamında bir adım daha vardır: şirketin su ve deniz kaynaklarıyla ilgili etki, risk ve fırsatlarını (IRO) nasıl belirlediğini anlatması. Standardın uygulama kılavuzu, bu tespit için tesis konumlarının su riski açısından taranmasını ve etkilenen toplulukların dikkate alınmasını örnek gösterir. Tesislerinizin hangi havzada olduğunu bilmeden bu adım tamamlanamaz. Havza bazlı su riski yazımız bu taramanın mantığını anlatıyor.
E3-4 metrikleri: hangi rakamı nereden alacaksınız?
Raporun en çok veri isteyen bölümü E3-4’tür. Standart, kendi operasyonlarınız için şu metrikleri ister:
- Toplam su tüketimi (m³). ESRS’de tüketim, çekilen sudan deşarj edilen suyun çıkarılmasıyla bulunan, şirket sınırları içinde kalan miktardır. Buharlaşan, ürüne giren ya da atıkla uzaklaştırılan su tüketim sayılır.
- Su riski taşıyan bölgelerdeki toplam tüketim (m³), yüksek su stresi olan bölgeler dahil.
- Geri dönüştürülen ve yeniden kullanılan toplam su (m³).
- Depolanan toplam su ve depolamadaki değişim (m³).
- Su yoğunluğu: kendi operasyonlarındaki toplam su tüketiminin, milyon avro net hasılata oranı (m³ / milyon €).
Bu rakamlar ayrı belgelerden gelir ve birbirini tutmalıdır. Aşağıdaki tablo, bir denetçinin ya da müşterinin kanıt olarak bakabileceği tipik kaynakları özetler:
| Veri | Tipik kaynak belge | Sık hata |
|---|---|---|
| Şebeke suyu çekimi | Belediye su faturaları, sayaç okuma tutanağı | Fatura dönemi ile raporlama dönemi uyuşmuyor |
| Kuyu suyu çekimi | Kuyu sayaç kayıtları, DSİ kullanma belgesi | Sayaç yok, pompa saatinden tahmin yapılmış ama yöntem yazılmamış |
| Deşarj | Kanal bağlantı izni, atık su debi kayıtları, analiz raporları | Deşarj ölçülmemiş, çekime eşit kabul edilmiş |
| Geri kazanım | Arıtma tesisi işletme kayıtları | Aynı su hem çekim hem geri kazanım olarak iki kez sayılmış |
| Net hasılat | Mali tablolar | TL hasılat avroya çevrilirken kullanılan kur belirtilmemiş |
Tüketim rakamını sağlıklı çıkarmanın yolu tesis bazında bir su dengesi kurmaktır: girişler, çıkışlar ve aradaki fark. Bu dengeyi kurmadan raporlanan “tüketim” genellikle çekim rakamının kendisidir ve denetimde geri döner. Su verimliliği tarafındaki tipik önlemler için endüstriyel su verimliliği yazımıza bakabilirsiniz.
ESRS E3, GRI 303 ve CDP Water: aynı veri, farklı kalıp
Su verisi isteyen tek çerçeve ESRS değildir. GRI 303 ve CDP Water Security de benzer verileri ister ve iyi haber şudur: tesis bazında doğru kurulmuş bir veri seti üçünü birden besler. Farklar daha çok sunum ve kapsamdadır:
- ESRS E3 önemlilik değerlendirmesine bağlıdır ve finansal etkiyi (E3-5) ayrıca ister. Yoğunluk oranını net hasılata göre verir.
- GRI 303 çekim, deşarj ve tüketimi kaynağa göre ayrıştırır; etki odaklıdır. CDP Water ve GRI 303 belge listesi yazımız bu açıklamaları tek tek ele alıyor.
- CDP Water Security bir anket formatıdır; havza bazlı risk değerlendirmesi ve yönetişim sorularına ağırlık verir.
Üç çerçevenin ortak paydası, su stresi yüksek bölgelerdeki suyun ayrıca gösterilmesidir. Bu üçünün tesisten istediği asgari veri setini yan yana koyan karşılaştırmayı Focushavza’nın su riski raporlaması rehberinde bulabilirsiniz.
Hazırlık için kontrol listesi
ESRS E3 talebi geldiğinde ya da gelmeden önce aşağıdaki sorulara “evet” diyebiliyorsanız temel hazırdır:
- Her tesisin su kaynağı (şebeke, kuyu, yüzey suyu) ve sayaç durumu listelendi mi?
- Tesislerin bulunduğu havza ve su stresi seviyesi belirlendi mi?
- Çekim, deşarj ve tüketim aynı dönem için, aynı birimle (m³) kayıt altında mı?
- Tahmin kullanılan noktalarda yöntem yazılı mı?
- Yazılı bir su politikası ya da çevre politikasında su bölümü var mı?
- Su riski taşıyan bölgedeki tesisler için ayrı bir hedef tanımlandı mı?
- Veriyi kim topluyor, kim onaylıyor, nerede saklanıyor?
Su ayak izi hesabı yaptıysanız bu listenin önemli bir kısmı zaten elinizdedir. ISO 14046 ile ESRS arasındaki farkları ISO 14046 su ayak izi yazımızda okuyabilirsiniz: ISO 14046 bir yaşam döngüsü yöntemidir, ESRS E3 ise kurumsal bir açıklama standardıdır.
Sık sorulan sorular
ESRS E3’ü raporlamak zorunlu mu?
Doğrudan değil. CSRD kapsamındaki bir şirket, çift önemlilik değerlendirmesinde su ve deniz kaynakları konusunu önemli bulursa E3’e göre raporlar. Önemli bulmazsa bunun gerekçesini açıklaması beklenir. Türkiye’deki şirketler için talep çoğunlukla AB’li müşteriden ya da AB iştirakinden gelir.
Su tüketimi ile su çekimi aynı şey mi?
Hayır. Çekim, tesis sınırına giren sudur. Tüketim ise çekilen suyun deşarj edilmeyen, yani buharlaşan, ürüne giren ya da başka yolla sistemden çıkan kısmıdır. ESRS E3 tüketimi ister; çekim rakamını tüketim diye vermek en sık yapılan hatadır.
Deniz kaynakları bölümü her şirketi ilgilendirir mi?
Hayır. Deniz ürünleri, deniz kökenli hammadde kullanan ya da deniz ekosistemini doğrudan etkileyen faaliyetleri olan şirketler için önem taşır. Önemlilik değerlendirmesinde bu alt konu ayrıca değerlendirilir.
TSRS raporu hazırlayan bir şirket ESRS E3’e ayrıca ihtiyaç duyar mı?
Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) iklim odaklıdır ve suya özel bir standart içermez; su, TSRS 1 kapsamında önemli bir risk olarak çıkarsa raporlanır. AB’li bir müşteri ESRS diliyle veri istiyorsa, aynı tesis verisini E3-4 kalıbına çevirmeniz gerekir.
ESRS E3 talebine hazırlanmanın en kısa yolu, standardın kalıbından değil tesisin kendi su dengesinden başlamaktır. Her tesis için kaynak, havza, çekim, deşarj ve tüketim tek bir tabloda toplanırsa, aynı veri ESRS E3, GRI 303 ve CDP Water’a ayrı ayrı uyarlanabilir. Tesislerinizi havzalarıyla eşleştirmek ve su stresine göre ayrıştırılmış tüketimi çıkarmak için Focushavza‘nın havza risk araçlarına göz atabilirsiniz.
Su ayak izinizi hesaplamanız ya da havza risk raporu vermeniz mi gerekiyor? Focushavza, ISO 14046 uyumlu su ayak izi hesabı ve Türkiye’nin 25 akarsu havzası için tesis bazlı su riski analizi sunar; CDP Water, GRI 303 ve ESRS E3 raporlarınızı tek panelden üretirsiniz.